TÜBİTAK dayanaklı projeyle kuraklığa güçlü yeni tohumlar geliştiriliyor

Artan sıcaklıklar, kuraklık ve bitki hastalıkları ziraî üretimi tehdit ederken, bilim insanları iklim değişikliğine daha sağlam tohum ve bitki çeşitleri geliştirmek için çalışmalarını sürdürüyor. Çukurova Üniversitesi öncülüğünde TÜBİTAK dayanağıyla yürütülen proje kapsamında, Türkiye tarımı açısından değer taşıyan dört bitki kümesinde hastalıklara ve çevresel gerilim şartlarına güçlü yeni çeşitlerin geliştirilmesi hedefleniyor.

Türkiye Tarımsal Üretiminde Küresel İklim Değişikliğine Uyumlu Sürdürülebilir Tarım Teknolojileri Platformu (S-ATP) bünyesinde yürütülen çalışmalar, 2023 yılında TÜBİTAK Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı kapsamında oluşturulan işbirliği ağıyla hayata geçirildi.

Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebru Yaşa Kafkas tarafından hazırlanan proje; Kilis Üniversitesi, Adana Biyolojik Mücadele Araştırma Enstitüsü ve Mersin'deki Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsünün iştirakinde yürütülüyor. Memleketler arası araştırmacıların da yer aldığı projeye yaklaşık 18 milyon lira takviye sağlandı.

DÖRT TEMEL ÜRÜNDE YENİ ÇEŞİTLER HEDEFLENİYOR

Proje kapsamında üretim, tüketim ve ihracat potansiyeli dikkate alınarak çilek, turunçgil, biber ve buğday çalışma alanları olarak belirlendi. Laboratuvarlarda geliştirilen aday çeşitlerin, Çukurova Üniversitesi Bahçe Bitkileri Bölümü binasının terasında kurulan serada deneme ekimleri yapılıyor.

Çalışmalarda çilekte hastalıklara karşı dayanıklılığın artırılması, biberde kuraklık, tuzluluk ve hastalıklara toleranslı çeşitlerin geliştirilmesi amaçlanıyor. Buğdayda ise yazlık ve kışlık üretime uygun, makarna ve irmik kesiminin gereksinimlerini karşılayabilecek kuraklığa güçlü çeşitler üzerinde duruluyor. Turunçgilde de kuraklık şartlarına daha düzgün ahenk sağlayabilecek yeni anaçların geliştirilmesi hedefleniyor.

KURAKLIK VE HASTALIKLARLA MÜCADELE

Proje önderi Prof. Dr. Ebru Yaşa Kafkas, global iklim değişikliğinin ziraî üretimde kıymetli sıkıntılara yol açtığını belirtti. Yüksek sıcaklıklar ve kuraklığın daha fazla sulama muhtaçlığı doğurduğunu aktaran Kafkas, bunun toprakta tuzluluk üzere sıkıntılara sebep olabildiğini, bitki hastalıkları ve ziyanlı popülasyonlarını da etkilediğini tabir etti.

Hastalıkların yaygınlaşmasıyla pestisit kullanımının artmasının insan ve etraf sıhhati açısından risk oluşturduğuna dikkati çeken Kafkas, projenin temel amaçlarından birinin daha güçlü bitki çeşitleri geliştirerek bu meselelerin tesirini azaltmak olduğunu kaydetti.

HEDEF, YENİ ÇEŞİTLERİ 1-2 YIL İÇİNDE ÜRETİCİYLE BULUŞTURMAK

Araştırmalarda olumlu sonuçlar elde ettiklerini belirten Kafkas, laboratuvar ve sera çalışmalarının akabinde geliştirilen çeşitlerin üretici şartlarında da denenmesi ve demonstrasyon çalışmalarının yapılması gerektiğini vurguladı.

Kafkas, “1-2 yıl içerisinde biz global iklim değişikliğinin sebep olduğu kuraklık gerilimine karşı, hastalıklara toleransı yüksek yeni çeşitleri ülkemize kazandırmayı ümit ediyoruz.” dedi.

Üç yıldır devam eden projenin gelecek yıl ağustos ayında tamamlanmasının planlandığını belirten Kafkas, çalışmaların sadece yeni çeşitler geliştirmekle hudutlu olmadığını, ıslah sürecini hızlandıracak metotların de araştırıldığını bildirdi.

ISLAH SÜRESİNİ KISALTACAK TEKNOLOJİLER ARAŞTIRILIYOR

Yeni bitki çeşitlerinin geliştirilmesinin uzun yıllar alabildiğini tabir eden Kafkas, kuraklığa dayanıklılıkla alakalı aday genlerin belirlenmesinin araştırmacılara vakit kazandırabileceğini söyledi.

Bu genlerin, farklı araştırmacılar tarafından bitki çeşitlerinin dayanıklılığını pahalandırmak gayesiyle kullanılabileceğini anlatan Kafkas, böylelikle uzun süren ekim ve çimlenme basamaklarına geçmeden evvel uygun olmayan çeşitlerin elenebileceğini belirtti.

Islah çalışmalarında mühletin kısaltılmasının hem ekonomik çıkar sağlayacağını hem de sonraki araştırmaların daha süratli ilerlemesine katkıda bulunacağını kaydeden Kafkas, geliştirilecek formüllerin gelecekteki ıslah programları için de değerli bir kaynak oluşturacağını ifade etti.