Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın Merkezin Güncesi'nde yayımlanan "Deprem Bölgesi Konut Arzı ve Bölgesel Kira Enflasyonu Gelişmeleri" başlıklı tahlilinde, 6 Şubat 2023 zelzelelerinin konut arzı ve kira piyasası üzerindeki tesirleri ele alındı.
TCMB Yapısal Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü'nde araştırmacılar Ali Arda Dalseçkin, Süreyya Güder Köşgeroğlu ve Muhammed Hamza Kayrıcı tarafından hazırlanan tahlilde, dezenflasyon sürecinde en fazla katılık gösteren kalemlerden birinin kira olduğu belirtildi.
Deprem sonrasında bölgedeki konut stokunun kıymetli ölçüde azalmasının kiralık konut arzını daralttığı ve buna bağlı olarak kiraların süratli yükseldiği tabir edildi.
Analizde, sarsıntının kira piyasası üzerindeki tesirinin sadece zelzele bölgesindeki illerle sonlu kalmadığına da dikkat çekildi. Zelzele sebebiyle yaşanan göç hareketlerinin, göç alan illerde kiralık konut talebini ve münasebetiyle kira fiyatlarını artırdığı kaydedildi.
YENİDEN İMAR, KONUT ARZINI HIZLA ARTIRDI
Deprem sonrası konut kaybını telafi etmek hedefiyle kamu öncülüğünde kapsamlı bir tekrar imar sürecinin başlatıldığı hatırlatılan tahlilde, TOKİ tarafından tamamlanan sarsıntı konutlarının sayısındaki artışa dikkat çekildi.
Buna nazaran, TOKİ'nin tamamladığı zelzele konutlarının sayısı 2025'in başında yaklaşık 201 bine ulaşırken yıl sonunda bu sayı, yaklaşık 434 bine yükseldi.
TOKİ'nin sarsıntıdan evvelki üç yılda ürettiği yaklaşık 213 bin konut dikkate alındığında kelam konusu sayının, konut arzındaki toparlanmanın boyutunu ortaya koyduğu belirtildi.
Konut arzındaki artışın yapı kullanım izinlerinde de görüldüğü söz edilen tahlilde, sarsıntı bölgesinin Türkiye genelindeki yapı kullanım izinlerinden aldığı hissenin sarsıntı öncesinde ortalama yüzde 12 civarında iken 2025'te yüzde 20'nin üzerine çıktığı bildirildi.
KONUT TESLİMLERİ HIZLANDIKÇA KİRA ARTIŞI YAVAŞLADI
Analizde, zelzele bölgesindeki konut arzı ile kira enflasyonu arasındaki alaka çevrim içi kiralık duyuru fiyatları üzerinden incelendi.
Deprem illerinde kira enflasyonunun 2023 ve 2024 yıllarında öbür illere kıyasla besbelli formda daha yüksek seyrettiği, fakat konut teslimlerinin sürat kazandığı 2025'te kira artışlarının yavaşlamaya başladığı belirtildi.
Bu durumun, sarsıntı sonrasında konut arzındaki kayıp sebebiyle hızlanan kira artışlarının, konut arzının yine güçlenmesiyle birlikte ivme kaybettiğine işaret ettiği değerlendirildi.
DOLAYLI ETKİLENEN İLLERDE DE YAVAŞLAMA GÖRÜLDÜ
Analizde, zelzeleden dolaylı olarak etkilenen illerdeki kira hareketlerinin de dikkat alımlı bir seyir izlediği aktarıldı.
Bu illerde kira enflasyonunun 2024 ve 2025 yıllarında başka illere yakın düzeylerde gerçekleştiği, 2026'da ise besbelli formda daha düşük seyrettiği belirtildi.
Söz konusu gelişmenin, zelzele bölgesindeki konut arzının toparlanmasıyla birlikte daha evvel göç alan illerde kiralık konut talebinin geri göç yoluyla vakit içinde azalmasıyla temaslı olabileceği söz edildi.
Hanehalklarının konutların teslim edilmesinin çabucak akabinde geri dönmemesinin, çeşitli ailevi tercihler ve kısıtlar sebebiyle bu tesirin kira piyasasına gecikmeli yansımasını açıklayabileceği kaydedildi.
İNŞAAT KAPASİTESİ DEPREM BÖLGESİ DIŞINA YÖNELİYOR
Analizde, tekrar imar sürecinin kira piyasası üzerindeki gelecekteki tesirleri açısından inşaat faaliyetlerinin bölgesel dağılımının değerli bir gösterge olduğu vurgulandı.
Deprem konutu projelerinin büyük ölçüde tamamlanmasıyla birlikte zelzele bölgesindeki inşaat dalı istihdamının gerilemeye başladığı, buna karşılık bölge dışındaki illerde süratli bir artış görüldüğü belirtildi.
İnşaat kapasitesinin sarsıntı bölgesi dışındaki illere yönelmeye başlamasının, konut arzındaki artışın daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceğine işaret ettiği değerlendirildi.
KİRA ENFLASYONUNDA YAVAŞLAMA BEKLENTİSİ
Analizin sonuç kısmında, zelzele sonrası konut stokundaki kaybın, hem sarsıntı bölgesindeki illerde hem de göç hareketleri sebebiyle birtakım başka illerde kira enflasyonunu artırdığı belirtildi.
Kamu öncülüğündeki yine imar çalışmalarıyla konut arzının güçlenmesinin akabinde zelzele illerinde kira enflasyonunun bariz halde yavaşladığı, bu tesirin 2026'da zelzeleden dolaylı etkilenen illerde de görülmeye başladığı tabir edildi.
Analizde, inşaat dalındaki kapasitenin bölge dışına yönelmesi ve geri göç sürecinin vakte yayılması dikkate alındığında, konut arzındaki güzelleşmenin önümüzdeki devirde kira artışlarının yavaşlamasını destekleyebilecek ögelerden biri olacağı değerlendirildi.
Kaynak: {Haber Merkezi}
Yorumlar 0
Yorum Yap
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!