Savaşın yıktığı kentler: Tarihin izleri enkaz altında kaldı

Savaşlarda kaybedilen canlar yüreklerde derin yaralar bırakırken, geride kalanlar için de bombalarla harabeye dönen kentler acı bir görünüm sunuyor.

Savaşlar sona erdiğinde geriye sadece yıkılmış binalar ve yerinden edilmiş milyonlarca insan kalmıyor. Yüzyıllar boyunca biriken kent hafızası da ağır darbe alıyor.

KÜLTÜREL MİRAS YOK OLDU

Bugün farklı coğrafyalarda devam eden ya da yakın vakitte yaşanan çatışmalar, çağdaş kentlerin yanında insanlığın ortak kültürel mirasını da tehdit ediyor.

SAVAŞIN GÖRÜNMEYEN ENKAZI

Bugün savaş bölgelerinde yıkılan binalar yine yapılabilir. Yollar, hastaneler ve konutlar, milyarlarca dolarlık yatırımlarla tekrar inşa edilebilir.

Ancak tarihi bir çarşı, yüzlerce yıllık bir cami, antik bir kent yahut bir müze yok olduğunda kaybolan sırf bir yapı olmuyor.

Bir kentin hafızası da enkazın altında kalıyor.

Bu sebeple savaş sonrası tekrar yapılanmanın sadece konut ve altyapı üzerinden değil, kültürel mirasın korunması üzerinden de ele alınması gerekiyor.

Çünkü kentleri şehir yapan sırf yaşayan beşerler değil; onların geçmişten devraldığı ve gelecek nesillere aktardığı izler.

Savaşlar kentleri yıkıyor, vakit ise geride kalan tarihin üzerine çöküyor.

GAZZE: KENTLE BİRLİKTE TARİH DE YIKILDI

Gazze'deki savaşın bilançosu konutlardan hastanelere, okullardan tarihi yapılara kadar uzanıyor.

UNESCO'nun Mart 2026'da yayımladığı değerlendirmeye nazaran Gazze Şeridi'nde 164 kültürel miras alanında hasar tespit edildi. UNESCO, Gazze'nin Eski Şehir bölgesindeki ziyan görmüş tarihi yapıların korunması için acil stabilizasyon ve enkaz kaldırma çalışmalarına da başladı.

Buradaki kayıp sırf taş ve betonla ölçülmüyor. Yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan tarihi yapılar ziyan gördüğünde, bir toplumun geçmişle kurduğu bağ da kopma noktasına geliyor.

LÜBNAN: ANTİK KENTLERDEN TARİHİ ÇARŞILARA

Güney Lübnan'daki çatışmalar da tarihi mirası ağır biçimde etkiledi.

UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki Sur Antik Kenti'nde tarihi sütunlardan birinin tacı, taarruzların akabinde ziyan gördü. Nabatiye'deki Memlük devrinden kalma tarihi çarşı da hasar gören yapılar arasında. Güneydeki birtakım köylerde ise tarihi mezarlıklar, mescitler, kiliseler ve türbelerin ziyan gördüğü bildirildi.

UNESCO, ayrıyeten Temmuz 2026'da Lübnan'daki birtakım kaleleri ve Sur'u savaş sebebiyle "Tehlike Altındaki Dünya Mirası" kapsamına aldı.

Böylece savaş, sırf insanların konutlarını değil, Lübnan'ın binlerce yıllık tarihini taşıyan yapıların geleceğini de tehdit ediyor.

UKRAYNA: 545 KÜLTÜREL MİRAS ALANI ZARAR GÖRDÜ

Rusya-Ukrayna Savaşı'nda kentlerin tamamına yayılan yıkım, tarihi yapılara da uzandı.

UNESCO'nun 29 Temmuz 2026 tarihli bilgilerine nazaran Ukrayna'da 545 kültürel alanın ziyan gördüğü doğrulandı. Bunların 156'sı dini yapı, 281'i tarihi ve/veya sanatsal değere sahip bina, 43'ü müze ve 33'ü anıt niteliğinde.

Kiev'den Harkiv'e kadar uzanan akınlarda tarihi yapılar ve ibadethaneler de ziyan görürken, savaşın simge kentlerinden Mariupol'da yıkımın boyutu çok daha ağır oldu.

Bir kentin tekrar inşa edilmesi mümkün olabilir. Fakat yüzyıllar evvel inşa edilmiş bir yapının, bir çarşının yahut bir ibadethanenin yok olması, tıpkı tarihin tekrar üretilemeyeceği manasına geliyor.

SUDAN: SAVAŞIN ULAŞAMADIĞI PİRAMİTLERİ BİLE ZAMAN YIPRATIYOR

Sudan'da ise savaşın kültürel miras üzerindeki tesiri farklı bir boyut kazandı.

Başkent Hartum ve etrafındaki çatışmalar müzeleri, tarihi yapıları ve kültürel alanları tehdit ederken, ülkenin en kıymetli miras alanlarından Meroe piramitleri de müdafaasız kaldı.

UNESCO'ya nazaran savaşın başlamasından bu yana Sudan'da 100'den fazla kültürel alan ziyan gördü, en az 22 müze yağmalandı yahut tahrip edildi. Meroe'deki arkeolojik çalışmaların durması ise piramitleri savaşın dolaylı tesirlerine açık hale getirdi.

Yaklaşık 2 bin yıl evvel inşa edilen piramitlerde kum birikmesi, bitki oluşumu ve tuz kaynaklı aşınma artarken güvenlik şartları sebebiyle muhafaza gruplarının çalışmalarını sürdürememesi, tarihi mirası daha da savunmasız bırakıyor.

İRAN: ENKAZIN ARASINDA BİNLERCE YILLIK TARİH

Savaşın yıkıcı tesirlerinin görüldüğü ülkelerden biri de İran oldu. Tahran'da konutlar ve çeşitli yapılar akınlarda ağır hasar görürken kurtarma takımları, yıkılan binaların enkazında arama yaptı. Başşehrin doğusunda vurulan iki beş katlı binada, katlar ve duvarlar büyük ölçüde çöktü.

Ancak İran'daki yıkım sırf çağdaş kent dokusuyla hudutlu kalmadı.

Tahran'ın en kıymetli tarihi yapılarından Golestan Sarayı, taarruzların sebep olduğu şok dalgası ve enkaz sebebiyle ziyan gördü. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan saray, İran'ın 19. yüzyıldaki siyasi ve kültürel tarihinin en kıymetli şahitlerinden biri olarak kabul ediliyor. İsfahan'da da tarihi bir cami ve saray çatışmalardan etkilendi.

Kaynak: {Haber Merkezi}