Samanyolu'nda altın ve platin üreten çarpışmanın izleri bulundu

Samanyolu Galaksisi'nde yıllardır gizemini koruyan bir gama ışını kaynağı, altın ve platin üzere ağır elementlerin oluşumunu sağlayan kozmik çarpışmaların izlerini taşıyor olabilir.

Bilim insanlarının geliştirdiği yeni model, kaynağın iki nötron yıldızının birleşmesiyle meydana gelen bir kilonovanın kalıntısı olabileceğine işaret ediyor.

HESS J1507−622 ismi verilen kaynak, Namibya'da bulunan Yüksek Enerji Stereoskopik Sistem (HESS) teleskop dizisiyle 2006 ve 2007 yıllarında gözlemlendi. Fakat kaynağın radyo dalgaları ve X-ışınları üzere daha düşük güçlü ışınımlarla ilişkilendirilememesi, ayrıyeten Samanyolu'nun ana düzleminden uzakta bulunması, gökbilimcilerin dikkatini çekti.

Önceki çalışmalarda kaynağın bir süpernova patlamasından geriye kalan kalıntılarla kontaklı olabileceği değerlendirilirken, kesin bir açıklamaya ulaşılamadı. ArXiv'de yayımlanan ve şimdi hakem değerlendirmesinden geçmeyen yeni araştırma ise farklı bir mümkünlüğü gündeme getirdi.

İKİ NÖTRON YILDIZININ BİRLEŞMESİ İHTİMALİ

Araştırmacılar, HESS J1507−622'nin iki nötron yıldızının birleşmesi sonucu ortaya çıkan bir kilonovanın kalıntısı olabileceğini düşünüyor.

Büyük kütleli yıldızların evriminin sonunda oluşabilen nötron yıldızları, son derece yoğun gök cisimleri olarak biliniyor. Birbirlerinin yörüngesinde dönen iki nötron yıldızı vakitle güç kaybederek birbirine yaklaşıyor ve sonunda birleşiyor. Bu süreçte büyük ölçüde güç açığa çıkarken yoğun madde uzaya saçılıyor.

Çalışmada, kilonova kalıntısı senaryosunun kaynağın gözlemlenen özelliklerini açıklayabilecek güçlü bir seçenek olduğu belirtildi.

ALTIN VE PLATİNİN KOZMİK KÖKENİ

Nötron yıldızlarının birleşmesi, cihanda altın ve platin üzere ağır elementlerin oluşmasını sağlayan kıymetli süreçlerden biri olarak bedellendiriliyor. Çarpışma sırasında uzaya yayılan, nötron bakımından güçlü madde içinde atom çekirdekleri süratle nötron yakalıyor. Bu süreç sonucunda ağır elementler meydana gelebiliyor.

Araştırmacılar, gama ışını kaynağının özelliklerini açıklamak gayesiyle varsayımsal bir kilonova kalıntısına ait matematiksel model oluşturdu. Modelde kalıntının yaşı ve uzaklığının yanı sıra birleşme sırasında açığa çıkan güç, uzaya saçılan madde ölçüsü ve maddenin genişleme suratı da dikkate alındı.

Bilim insanları, kalıntıdan yayılan güç yüklü parçacıkların oluşturabileceği ışınımı hesaplayarak sonuçları HESS J1507−622 gözlemleriyle karşılaştırdı. Modelin, kaynaktan ölçülen gama ışını emisyonunu tekrar üretebildiği belirlendi.

Analizlerin, yaşı bin yıldan daha az olabilecek bir kilonova kalıntısı ihtimalini desteklediği kaydedildi.

SAMANYOLU'NDA BİR İLK OLABİLİR

Samanyolu'ndaki yıldızların büyük kısmı galaksinin ince ana düzleminde yer alıyor. HESS J1507−622'nin bu düzlemin dışında bulunması ise kaynağın geçmişine ait farklı senaryoların kıymetlendirilmesine yol açıyor.

Araştırmacılar, nötron yıldızlarından birinin yahut her ikisinin oluşum sırasında güçlü bir itme kazanarak galaksinin ana düzleminden uzaklaşmış olabileceğini kıymetlendiriyor. Bu mümkünlük, kaynağın mevcut pozisyonunu açıklayabilecek senaryolar arasında yer alıyor.

Hipotezin gelecekte yapılacak müşahedelerle doğrulanması halinde HESS J1507−622, Samanyolu'nda belirlenen birinci kilonova kalıntısı olabilir. Bununla birlikte çalışma şimdi kesin bir keşif niteliği taşımıyor. Gama ışını kaynağının gerçek tabiatının ortaya çıkarılması için yeni müşahedelere ve ek araştırmalara gereksinim duyuluyor.

Kaynak: {Haber Merkezi}