İsrail seçimlerinde Arap seçmenlerin oyları istikrarları değiştirebilir

İsrail’de yaklaşan seçimler, hükümetin geleceğini belirleyecek siyasi dengelerin yanı sıra Arap vatandaşların ülke siyasetindeki pozisyonunu da tekrar gündeme taşıyor. Anketlerde iktidar ve muhalefet bloklarının çoğunluğa ulaşamaması, Arap partilerinin elindeki sandalyeleri kritik hale getiriyor. Buna rağmen Arap siyasi temsilcilerin hükümet iştiraki konusunda karşılaştığı mahzurlar, seçim sonuçlarının hükümet kurma sürecine ne ölçüde yansıyacağı sorusunu beraberinde getiriyor.

Amasya Üniversitesi Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Merkezi Öğretim Üyesi Dr. Yusuf Bahadır Keskin, İsrail’deki seçim sürecinde Arap partilerinin rolünü ve hükümet kurma çabasındaki siyasi istikrarları AA Analiz için kıymetlendirdi.

ARAPLAR İSRAİL SİYASETİNDE AZINLIK KONUMUNDA

İsrail’in 1948’de kurulması sırasında yaşanan Nekbe’de yaklaşık 750 bin Filistinli topraklarından sürülürken, İsrail sonları içinde kalan yaklaşık 150 bin Arap vakitle ülkenin azınlık nüfusunu oluşturdu. Vatandaşlık hakkına sahip olmalarına karşın Araplar, İsrail’in siyasi ve toplumsal yapısında uzun yıllardır ayrımcılık ve güvenlik odaklı siyasetlerle karşı karşıya kaldı.

İsrail Merkezi İstatistik Bürosu datalarına nazaran, yaklaşık 10,3 milyon nüfuslu ülkede 2,2 milyon civarında Arap yaşıyor. Bu sayı toplam nüfusun yaklaşık yüzde 21’ine karşılık geliyor. Arapların seçmenler arasındaki oranı ise genç nüfusun fazlalığı ve Doğu Kudüs’te yaşayan Filistinlilerin kıymetli kısmının vatandaşlık yerine daimi ikamet statüsüne sahip olması sebebiyle yüzde 16-17 düzeyinde bulunuyor.

Doğu Kudüs’teki Filistinlilerin çoğunluğu, daimi ikamet statüleri nedeniyle Knesset seçimlerinde oy kullanamıyor. Buna karşın Arap seçmenler, İsrail’deki siyasi istikrarları etkileyebilecek kıymetli bir potansiyel taşıyor.

Kimlik tartışması da bu toplumun ülkeyle bağlantısını belirleyen ögeler arasında yer alıyor. İsrail idaresi Arap vatandaşları ekseriyetle “İsrail Arapları” olarak tanımlarken, toplumun değerli bir kısmı kendisini “İsrail vatandaşı Filistinli” olarak söz ediyor.

EĞİTİMDEN GÜVENLİĞE UZANAN EŞİTSİZLİK

Arap toplumunun karşılaştığı sıkıntılar eğitim, istihdam ve altyapı üzere birçok alanda kendisini gösteriyor. Arap öğrenciler kendi lisanlarında eğitim alabilse de eğitim siyasetlerinin uzun yıllar boyunca Filistin ulusal kimliğini geri planda bıraktığı, müfredatlarda İsrail’in resmi anlatısına tartı verildiği belirtiliyor.

Öğretmen ve okul yöneticilerinin atanmasında güvenlik kurumlarının tesirli olduğu, Filistinli kimliğini açıkça söz eden eğitimcilerin sistemin dışında bırakıldığı yönündeki tenkitler de Arap toplumunun eğitim alanındaki sıkıntıları arasında bulunuyor. Mesleksel ve teknik eğitim imkanlarındaki kısıtlamaların ise Arap gençlerinin iş piyasasındaki fırsatlarını daralttığı bedellendiriliyor.

Ekonomik göstergelerde ülke ortalamasının gerisinde kalan Arap yerleşimlerinde kabahat ve şiddet de temel problemler arasında yer alıyor. Datalara nazaran, 2025 yılında Arap toplumunda 252 cinayet kaydedilirken, 2026'nın eylül ayı prestijiyle bu sayı 168'e ulaştı.

Arap vatandaşların yüzde 71'i şiddeti toplumun en kıymetli sorunu olarak görüyor. Şiddet olaylarındaki artışın, Itamar Ben-Gvir'in Ulusal Güvenlik Bakanlığı döneminde hız kazanması da hükümete yönelik tenkitleri artırıyor.

Suçla uğraşta yetersizlik savları ve güvenlik meselelerine karşı düzenlenen protestolar, Arap siyasi partilerinin yine ortak bir liste altında birleşmesi yönündeki toplumsal baskıyı artıran etkenler arasında bulunuyor.

DÖRT PARTİ, FARKLI SİYASİ STRATEJİLER

İsrail'deki Arap siyasi hareketi, ideolojik ve stratejik açıdan farklılaşan dört ana parti etrafında şekilleniyor.

Yahudi üyeleri de bulunan Hadaş, komünist kökenli Arap-Yahudi sol hareketini temsil ediyor. Ahmed Tibi'nin liderliğindeki Ta'al, pragmatik Arap milliyetçiliği çizgisinde siyaset yürütürken Balad, İsrail'in tüm vatandaşlarına eşit uzaklıkta duran bir devlet olması gerektiğini savunan Filistin milliyetçisi bir yaklaşım benimsiyor. Mansur Abbas liderliğindeki Ra'am ise muhafazakar ve İslamcı çizgisiyle öne çıkıyor.

Partiler, iki devletli tahlil, Ulus-Devlet Yasası'na muhalefet ve eşit vatandaşlık üzere hususlarda büyük ölçüde ortak bir tavır sergiliyor. Fakat İsrail idaresiyle bağlantıların nasıl kurulacağı ve hükümetlerde yer alınıp alınmayacağı konusunda farklılaşıyorlar.

Ra'am lideri Mansur Abbas, 2021'de Naftali Bennett ve Yair Lapid'in kurduğu hükümete katılarak Arap partilerinin koalisyon paydaşlığı konusunda yeni bir devrin kapısını aralamıştı. Abbas'ın yaklaşımı, siyasi sistemin dışında kalmak yerine hükümetle müzakere ederek Arap toplumuna kaynak ve hizmet sağlanmasına dayanıyor.

Partinin listesine eski İç Güvenlik Bakan Yardımcısı Yoav Segalovitz'i dahil etmesi de bu stratejinin bir kesimi olarak bedellendiriliyor. Eski bir polis yöneticisi olan Segalovitz'in adaylığıyla Ra'am, Yahudi siyasi partiler nezdinde koalisyon ortağı olarak kabul edilme ihtimalini artırmayı hedefliyor.

Buna karşılık öbür Arap partileriyle ortak liste oluşturmak, Ra'am'ın bağımsız hareket etme ve seçim sonrasında koalisyon pazarlıklarına katılma imkânını daraltabilir. Ocak ayında dört partinin yine birleşme yönünde kelam vermesine karşın ittifakın hayata geçirilememesinde bu stratejik farklılık tesirli oldu.

Anketlerde Arap seçmenlerin yüzde 82'sinin ortak listeyi desteklemesi, partilerin tabanıyla siyasi liderlikleri arasındaki tercih farklılığını ortaya koyuyor.

## ADAYLIK TARTIŞMALARI SİYASİ DIŞLANMIŞLIĞI GÜNDEME GETİRDİ

Arap partileri arasındaki ayrışma sürerken seçim sürecinde yaşanan gelişmeler, bu partilerin İsrail siyasetindeki meşruiyet tartışmasını tekrar gündeme taşıdı.

İsrail Merkez Seçim Kurulu, 23 Eylül'de iki Arap listesinin de seçimlere katılmasını engelleyen kararlar aldı. Fakat Yüksek Mahkeme, 2 Ekim'de kelam konusu kararları oybirliğiyle iptal etti.

Balad lideri Sami Ebu Şehade'nin Aksa Tufanı Operasyonu hakkında kaleme aldığı bir makale sebebiyle adaylıktan çekilmek zorunda kalması da tartışmaların bir öteki başlığı oldu.

Siyasi kurumların Arap partilerini dışlayan yaklaşımı ile yargının seçimlere iştiraklerinin önünü açan kararları arasındaki bu tansiyon, Arap vatandaşların siyasi temsilinin sonlarına ait tartışmaları derinleştiriyor.

## SEÇMEN KATILIMI SONUCU BELİRLEYEBİLİR

İsrail'deki seçim dengelerinde Arap partilerinin tesiri sırf sahip oldukları sandalye sayısıyla hudutlu değil. Seçmenlerin sandığa ne ölçüde gideceği de hükümetin geleceği açısından belirleyici olabilir.

Arap seçmenlerin iştirak oranı 1999'da yüzde 75 düzeyindeyken, Ra'am'ın Ortak Liste'den ayrıldığı 2021 seçimlerinde yüzde 44,6'ya geriledi. Bu oran 2022 seçimlerinde ise yüzde 53,2 olarak kaydedildi.

Katılımın düşmesinde, oyların hükümet siyasetlerini değiştirmeyeceğine yönelik inançsızlığın ve Arap partilerinin koalisyonlara dahil edilmemesinin tesirli olduğu bedellendiriliyor. Partiler arasındaki bölünmüşlük ve seçim kampanyalarında kullanılan dışlayıcı telaffuzlar de seçmenlerin siyasetten uzaklaşmasına yol açan ögeler arasında gösteriliyor.

Mayıs ayında yapılan bir ankete nazaran Arap seçmenlerin sandığa iştirakinin yaklaşık yüzde 53 düzeyinde kalması beklenirken, dört partinin ortak listede birleşmesi durumunda bu oranın yüzde 67'ye çıkabileceği öngörülüyor.

Son anketlerde iki Arap listesinin toplam 12 sandalye kazanabileceği varsayım ediliyor. Netanyahu'nun liderliğindeki blok ile muhalefetin 52'şer sandalyede kaldığı bir tabloda Arap partileri, hükümet kurma sürecinde kritik bir pozisyona gelebilir.

## SEÇİM SONRASI DÖRT OLASILIK ÖNE ÇIKIYOR

27 Ekim'deki seçimlerin akabinde İsrail siyasetinin yine hükümet kurma çıkmazıyla karşı karşıya kalması ihtimal dahilinde görülüyor. Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırmak isteyen muhalefetin Arap partilerinin takviyesine gereksinim duyması, buna rağmen kimi muhalefet önderlerinin bu partilerle işbirliğine karşı çıkması dikkat çekiyor.

Naftali Bennett, Arap partilerinin Siyonist olmadıkları gerekçesiyle onlarla çalışmayacağını tabir ederken, 2021'de Ra'am ile tıpkı hükümette yer alan Avigdor Liberman da bu seçim sürecinde partiyi koalisyon ortağı olarak görmediğini belirtiyor. Anketlerde İsraillilerin yüzde 59'unun rastgele bir Arap partisinin hükümet koalisyonunda yer almasına karşı çıkması da siyasi tabloyu zorlaştırıyor.

Seçim sonrasında dört temel senaryo öne çıkıyor:

- Ra'am'ın koalisyona katılması: Mansur Abbas'ın izlediği pragmatik stratejinin sonuç vermesi halinde parti, 2021'de olduğu üzere direkt hükümet ortağı olabilir.

- Dışarıdan destek modeli: Arap partileri hükümete katılmadan, çoğunluğu sağlamaya yönelik güvenoyu takviyesi verebilir. Böylelikle koalisyonda yer almadan hükümetin kurulmasını sağlayan bir siyasi aktör haline gelebilirler.

- Siyasi kilitlenme ve erken seçim: Hiçbir blokun 61 sandalyeye ulaşamaması durumunda hükümet kurma teşebbüsleri sonuçsuz kalabilir ve ülke tekrar seçime gidebilir.

- Geniş tabanlı ulusal hükümet: Netanyahu, merkez sağdaki partilerle anlaşarak Arap partilerinin takviyesine muhtaçlık duymadan hükümet kurmayı deneyebilir.

Arap partileriyle işbirliği yapılmaması halinde dahi bu partilerin sandalye sayısı, Netanyahu'nun liderliğindeki bloğun çoğunluğa ulaşmasını zorlaştırabilecek ögeler arasında yer alıyor.

## 70 YILLIK ÇELİŞKİ YENİDEN GÜNDEMDE

İsrail'deki Arap vatandaşlar, seçim sonuçlarını etkileyebilecek sayısal güce sahip olmalarına karşın hükümet paydaşlığı konusunda siyasi pürüzlerle karşılaşıyor. Bu nedenle 27 Ekim seçimlerinde iktidarı direkt belirleyen aktör olmaları güç görünse de mevcut siyasi istikrarları değiştirme potansiyelleri bulunuyor.

Seçimlerin akabinde ortaya çıkacak tablo, İsrail siyasetinin nüfusunun yaklaşık beşte birini oluşturan Arap toplumuna yönelik yaklaşımı açısından da kıymet taşıyor. Oyları hükümet kurma sürecinde belirleyici olabilen fakat siyasi paydaşlık konusunda dışlanan seçmenlerin sisteme duyduğu inancın zayıflaması, ilerleyen seçimlerde iştirak oranlarını daha da düşürebilir.

İsrail'in önündeki temel soru, Arap vatandaşların oylarını sadece hükümet kurma sürecinde aşılması gereken bir mahzur olarak mı göreceği, yoksa bu toplumu siyasi karar alma sistemlerinde yasal bir ortak olarak kabul edip etmeyeceği olacak.

Dr. Yusuf Bahadır Keskin, Amasya Üniversitesi Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Merkezi Öğretim Üyesidir.

Not: Makalelerde yer alan görüşler muharrire aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Kaynak: {Haber Merkezi}