ABD Başkanı Donald Trump ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasındaki dostluk, artık yalnızca Türkiye'de dikkat çeken bir durum değil, memleketler arası bir gündem maddesine dönüştü.
Bu dostluğun tepe noktası haline gelen Ankara'daki NATO Zirvesi, bu dostluğun tepe noktası haline geldi.
İNGİLİZLER BU DOSTLUĞU KALEME ALDI
Gülümseyen önderler el ele, karşılıklı oturarak birbirlerine övgüler yağdırdı. Masada ise kritik hususlar yer aldı.
NATO doruğunda Türkiye, F-35'ler için en net taahhütleri aldı, ABD ise Türkiye'nin silah endüstrisi ve askeri takviyesi konusunda teminatlar sağladı.
Bu dostluk, mutabakatlara yansırken İngiliz BBC, gündemden düşmeyen bu dostluğu uzmanlara sordu, uzmanlar da madde madde ele aldı.
DOSTLUĞUN MİLADI
Donald Trump'ın Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı "dostu" olarak nitelendirmesi, 2017'de başlayan birinci başkanlık periyoduna uzanıyor.
Gerçi bu devirde Pastör Andrew Brunson krizi yaşanmış, ABD Türkiye'ye Rus S-400 füze savunma sistemini satın aldığı için CAATSA yaptırımlarını uygulamaya başlamış ve Ankara'yı F-35 programından çıkarmış, Türkiye'nin Suriye'deki askeri operasyonları da ilgilerde gerginliğe sebep olmuştu.
İKİNCİ DÖNEMDE İLİŞKİLER GİDEREK GELİŞTİ
Trump'ın 2025'te başlayan ikinci başkanlık periyodunda ise Türkiye-ABD bağlantılarındaki en dikkat alımlı gelişme, bilhassa önderler diplomasisiyle savunma endüstrisi yaptırımlarının aşılması yolunda adımlar atılması.
Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly, BBC Türkçe'ye yaptığı yazılı açıklamada, Başkan Trump'ın "bölgede süper bir ortak olan" ve Ankara'da ABD'yi sıcak biçimde ağırlayan Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan ile "harika bir ilişkiye" sahip olduğunu söyledi.
"TÜRKİYE BÖLGESEL KONULARDA ÜZERİNE DÜŞENİ YAPTI"
Donald Trump'ın birinci başkanlık devrinde ABD'nin Suriye Özel Temsilcisi ve DEAŞ ile Mücadele Küresel Koalisyonu Özel Elçisi olan ve daha evvel 2008–2010 yıllarında ABD'nin Türkiye Büyükelçisi olarak vazife yapan James Jeffrey'e nazaran Trump'ın Erdoğan'a duyduğu itimadın sebebi, bölgesel mevzularda Türkiye'nin oynadığı rol.
BBC'nin sorularını yanıtlayan James Jeffrey, "Türkiye; Kafkasya, Kuzeydoğu Suriye'deki 2019 ateşkesi ve Gazze Barış Girişimi hususlarında üzerine düşeni yaptı." diyor.
Jeffrey ayrıyeten Türkiye'nin Ukrayna'ya dayanak verirken Rusya ile ilgi kurmaya da istekli olmasının, Trump'ın görüşlerini yansıttığını ve takdirle karşılandığını söylüyor.
Jeffrey, "Başkan Trump, Erdoğan'ı, kendi gözünde zayıf olan Batılı Avrupa liderlerine kıyasla güçlü ve kararlı bir önder olarak görüyor." tabirlerini kullandı.
TÜRKİYE, SURİYE'DE KİLİT AKTÖR OLDU
Suriye'de Aralık 2024'te 61 yıllık Baas rejiminin son bulması ve Devlet Başkanı Beşar Esad'ın Rusya'ya kaçmasının akabinde yeni bir devir başladı.
Türkiye, Suriye'nin yine yapılanmasında kilit aktörlerden birine dönüştü.
Bu noktada Suriye'ye uygulanan yaptırımların kaldırılmasından ülkenin toprak bütünlüğünün korunmasına kadar verilen birçok ileti, ABD'nin bölgesel siyasetleriyle paralellik gösteriyor.
"GERİLİMLİ AMA PAZARLIĞA AÇIK BİR İLİŞKİ"
ABD'deki Stanford Üniversitesi'nden Demokrasi, Kalkınma ve Hukukun Üstünlüğü Merkezi'nde (CDDRL) araştırmacı muharrir ve Türkiye Programı Direktör Yardımcısı Ayça Alemdaroğlu ise Suriye, Rusya, S-400 ve F-35 sorunu, NATO içi konumlar, İsrail-Filistin ve bölgesel güvenlik başlıklarında Türkiye ve ABD arasında "ciddi ayrılıklar" olduğunu söylüyor.
Alemdaroğlu, "Ama iki tarafın birbirinden beklentileri de var. ABD, Türkiye'nin NATO içindeki pozisyonunu, Karadeniz, Suriye, Rusya ve İran evraklarındaki rolünü önemsiyor. Türkiye ise yaptırımların kaldırılması, savunma sanayii alanında hareket alanı, F-35 sıkıntısında ilerleme ve Washington'dan siyasi takviye ve direkt muhataplık bekliyor." sözlerini kullandı.
Ayça Alemdaroğlu'na nazaran Trump ve Erdoğan arasında "derin bir ahenkten çok tansiyonlu ancak pazarlığa açık bir ilişki" var.
"İLİŞKİ AL-VER MANTIĞINA KURULU"
Alemdaroğlu, Trump-Erdoğan münasebetinin, "büyük ölçüde evrak bazlı al-ver mantığı üzerine kurulu" işlemsel (transactional) liderlik tarzına örnek oluşturduğu görüşünde
Alemdaroğlu, "Bir mevzuda taviz, diğer bir bahiste kazanım; bir evrakta tansiyon, öbür bir evrakta işbirliği. Stratejik seviyede de iki ülke arasında tam bir ahenk yok." diye konuştu.
BBC'nin sorularını yanıtlayan ABD merkezli Atlantic Council Atlantic Council bünyesindeki Scowcroft Strateji ve Güvenlik Merkezi'ne bağlı Transatlantik Güvenlik Girişimi'nin Direktörü Dr. Torrey Taussig de bu görüşe katılıyor.
Taussig, "Trump'ın dış siyasete uzun vadeli stratejik gayeler doğrultusunda yaklaştığını düşünmüyorum. Bilakis, yaklaşımı daha çok al-ver bağına ve mutabakat odaklı bir yapıya dayanıyor. Erdoğan ile olan münasebetini de bu kategoride değerlendiriyorum." dedi.
James Jeffrey ise Erdoğan ve Trump'ın münasebetinin "salt işlemsel bir alakadan çok stratejik bir ilişki" olduğunu belirtiyor.
"TRUMP KONGREYİ KARŞISINA ALDI"
Jeffrey'e nazaran iki önder de "dış siyasetlerinin merkezinde" gördükleri bu ilgiyi sürdürmek uğruna "bedel ödemeye" ve siyasetlerini değiştirmeye istekli.
Jeffrey bu noktada örnek olarak, Türkiye'nin İsrail'in Suriye ve Kıbrıs'taki atılımları karşısında "nispeten temkinli bir tavır sergilemesini", Trump'ın da "ikili alakaları koruyup derinleştirmek emeliyle silah satışları konusunda Kongre'yi karşısına almayı göze almasını" gösteriyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, 9 Mart'ta Ankara'da düzenlenen 17. Klâsik Büyükelçiler İftar Programı'nda yaptığı konuşmada, 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail/İran savaşına atıfla, "Türkiye'nin dış siyaseti salt çıkar odaklı değil, birebir vakitte kıymet odaklıdır. Nerede olursa olsun adil bir barışın kaybedeninin olmayacağına inanıyoruz." demişti.
"TRUMP'IN GÜÇLÜ ADAM SİYASETİNE DUYDUĞU BEĞENİ"
ABD Başkanı Trump, son dönemde NATO'dan ve Avrupalı müttefiklerinden memnuniyetsizliğini sıklıkla lisana getiriyor.
Diğer yandan "güçlü bir adam" ve "güçlü bir lider" olarak tanımladığı Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan övgüyle bahsediyor.
Torrey Taussig, iki önder arasındaki bağın, Trump ve Avrupalı liderler arasındaki öbür siyasi uyuşmazlıkların yumuşatılmasına yardımcı olduğunu söylüyor.
Geçmişte ABD Savunma Bakanlığı'nda (Pentagon) NATO Politika Danışmanı olarak da misyon yapan Taussig'e nazaran Erdoğan, NATO Zirvesi'nde Trump ile olan güzel bağlantısının yanı sıra ABD Başkanı'nın muahede yapmaya yatkınlığından da "sonuna kadar yararlanarak", Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programına tekrar dahil edilmesinin önünü açtı.
Ayça Alemdaroğlu ise iki lideri yakınlaştıran faktörlerden birinin, Trump'ın "güçlü adam siyasetine duyduğu açık beğeni" olduğunu söylerken, "Trump, Rusya lideri Vladimir Putin, Çin önderi Şi Cinping ve Erdoğan üzere başkanlara baktığında onları güçlü görüyor." dedi.
Kaynak: {Haber Merkezi}
Yorumlar 0
Yorum Yap
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!