Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), yıllık Dünya Enerji Görünümü (WEO) raporunu yayımladı.
IEA, Orta Doğu'daki savaşın akabinde Hürmüz Boğazı'ndaki tedarik akışının büyük ölçüde kesintiye uğramasıyla güç piyasalarında yaşanan "benzeri görülmemiş şokun" dalı yine şekillendirdiğini ve krizin müddetinin değişimin boyutunu belirleyeceğini bildirdi.
Rapor, harika belirsizliklerin yaşandığı bu devirde güç bölümünün izleyebileceği mümkün yollar hakkında bilgi sunmak gayesiyle tüm yakıt ve teknolojilere ait şimdiki dataları ve modellemeleri içeriyor.
"TARİHİN EN BÜYÜK ENERJİ ARZ ŞOKU"
Rapora nazaran, dünyanın dört bir yanındaki ülkeler "tarihin en büyük güç arz şoku" ve bir dizi öbür riskle karşı karşıya kalırken piyasalarda muhtemel senaryoların çeşitliliği artıyor. Hükümetlerin bu gelişmelere karşı alacağı kararların, global güç görünümünü gelecek yıllar boyunca şekillendirmesi bekleniyor.
Enerji krizine karşı alınan tedbirlerden ve izlenen yollardan bağımsız olarak gelir ve nüfus artışına paralel biçimde ulaşım, ısıtma, soğutma ve bilgi süreç gücü üzere gücün sağladığı hizmetlere yönelik talebin artacağı öngörülüyor.
Küresel sıcaklıkların yükselmesi de talep artışını tetikliyor. Bu sebeple binaları soğutmak için gereken güç gereksiniminin, tarihte birinci sefer binaları ısıtmak için gereken güç muhtaçlığını aştığı kestirim ediliyor.

ÜLKELER ENERJİ STRATEJİLERİNİ GÖZDEN GEÇİRİYOR
Talep artışı devam ederken Hürmüz Boğazı'ndaki tedarik kesintisi, birçok ülkeyi kırılganlıklarını azaltmak ve güç maliyetlerini daha karşılanabilir düzeylere çekmek maksadıyla güç stratejilerini gözden geçirmeye yöneltti.
Ülkelerin krize verdiği cevaplar farklılık gösterse de kimi ortak eğilimler ortaya çıkıyor. Bu eğilimler arasında güç arz kaynaklarının, ticaret rotalarının, yakıt bileşimlerinin ve teknoloji tedarik zincirlerinin daha fazla çeşitlendirilmesi, ülke içindeki mevcut güç kaynaklarına öncelik verilmesi ve elektrifikasyonun hızlandırılması öne çıkıyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NIN ETKİSİ
Rapora nazaran, Hürmüz Boğazı'ndan deniz nakliyatına yönelik önemli risklerin uzun mühlet devam ettiği bir senaryoda yeni alternatif boru çizgilerine, alternatif arz kaynaklarına ve ithalatçı ülkelerin talebi öbür kaynaklara yönlendirmesine yönelik yatırımlar, Boğaz'dan geçen petrol akışına duyulan muhtaçlığı kriz öncesindeki günlük 20 milyon varil düzeyinden 2030'da 8,5 milyon varile, 2035'te ise 2 milyon varilin altına indirebilir.
Ancak bu "uç senaryoda" bile Orta Doğu, milletlerarası piyasalara petrol ihraç eden dünyanın en büyük bölgesi olmayı sürdürecek. Bu durum, bölgenin global enerji güvenliği açısından hayati pozisyonunun altını çiziyor.
DÖNÜŞÜMDE YENİLENEBİLİR VE NÜKLEER ENERJİ ÖNE ÇIKIYOR
Öte yandan, ülke içindeki güç kaynaklarına yönelimden en fazla fayda sağlaması beklenen kaynaklar arasında, başta güneş fotovoltaik teknolojisi olmak üzere yenilenebilir güç ve nükleer güç bulunuyor.
Rapordaki senaryoların tamamında bu kaynakların güçlü büyüme kaydetmesi bekleniyor. Enerji verimliliği ve biyoyakıtlar da birtakım ülkelerde yerli fosil yakıtlarla birlikte daha fazla ehemmiyet kazanabilir.
Bu durum, bilhassa Asya'da kömür açısından geçerliliğini koruyor. Bölgede petrol ve doğal gaz ithal eden birçok ülkenin değerli yerli kömür kaynaklarına sahip olması, enerji güvenliği tasalarının hükümetleri kömüre daha uzun müddet bağımlı kalmaya yöneltebileceğine işaret ediyor.

ELEKTRİFİKASYON HIZ KAZANIYOR
Aynı vakitte mevcut kriz, iktisadın genelinde elektriğin daha fazla kullanılmasına yönelik dönüşümü hızlandırıyor.
Rapora nazaran, 2019'dan bu yana global elektrik talebi, dünya iktisadından daha süratli ve toplam güç talebinin iki katı süratte büyüdü. Bu artışta endüstride elektrik motorlarının, konut aletlerinin, klimaların, elektrikli araçların, ısı pompalarının ve data merkezlerinin yaygınlaşması tesirli oldu.
Elektrik talebinin 2035'e kadar daha da süratli büyümesi ve elektriğin sonuncu güç tüketimindeki hissesinin incelenen tüm senaryolarda global ölçekte yüzde 30'a yaklaşması bekleniyor.
Yakıt fiyatlarındaki dalgalanma, elektrifikasyonun stratejik değerini daha da artırıyor. Krizden etkilenen birtakım ülkelerde elektrikli teknolojilerin satışlarında keskin artışlar yaşanırken güneş panelleri ve bataryaların ticareti de hızlandı. Elektrikli araç satışlarında ise bariz yükseliş görüldü.

SAVAŞIN NE ZAMAN BİTECEĞİ TAHMİNLERİ BELİRSİZ
Orta Doğu'daki çatışmanın ne kadar süreceğine, nasıl sonuçlanacağına ve Hürmüz Boğazı üzerinden güç akışını nasıl etkileyeceğine ait belirsizlik uzadıkça hükümetlerin çeşitlendirme, ülke içindeki mevcut kaynaklardan yararlanma ve elektrifikasyon yönündeki yeni tercihlerini kalıcı siyaset değişikliklerine dönüştürmesi de daha muhtemel hale geliyor.
Orta Doğu'daki çatışmanın kesin biçimde sona ermesi halinde petrol ve doğal gaz piyasalarında yaşanabilecek gelişmeler dikkate alındığında, piyasada birbirine zıt dinamiklerin devreye girebileceği bedellendiriliyor.
Özellikle gecikmiş bir sıvılaştırılmış doğal gaz arz dalgasının piyasaya ulaşmasıyla global petrol ve doğal gaz arzı güçlü biçimde toparlanabilir. Bu durum, stoklar yine doldurulurken bile fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturarak petrol ve doğal gaz piyasalarında alıcıların daha avantajlı olduğu bir ortam yaratabilir.
Bununla birlikte, bilhassa elektrifikasyonun hızlanması üzere talep tarafındaki yapısal değişimler, her iki yakıta ait görünümü de kıymetli ölçüde değiştirebilir.
KRİZİN BAŞKA ÖNEMLİ SONUÇLARI
IEA'ya nazaran, krizin öbür değerli sonuçları da olacak. Kriz, bilhassa gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerde güce erişim alanında yakın devirde kaydedilen ilerlemeyi bilakis çevirme riski taşıyor.
Elektriğe ve pak pişirme imkanlarına erişim 2025'te hızlanmıştı fakat 2026'da yükselen yakıt fiyatları ve arz kahırları, bu alandaki ilerlemenin yavaşlamasına yol açabilir.
Kriz, düşük emisyonlu güç teknolojilerinin global ölçekte benimsenmesini hızlandırabilecek olsa da mevcut yahut açıklanmış siyasetlere dayalı senaryoların öngördüğü 2,5 ila 2,9 derecelik sıcaklık artışı ile 1,5 derece gayesiyle uyumlu bir yol arasında hâlâ büyük bir fark bulunuyor.

"ENERJİ GÜVENLİĞİ VE DÖNÜŞÜMÜ HEDEFLERİ HİÇBİR ZAMAN BUGÜNKÜ KADAR ÖRTÜŞMEMİŞTİ"
IEA Başkanı Fatih Birol, rapora ait değerlendirmesinde, Hürmüz Boğazı kaynaklı kesintinin sistemde "büyük bir şoka" yol açtığını belirterek, "Enerji dalı ve global iktisat kayda kıymet bir dayanıklılık göstermiş olsa da kriz ne kadar uzun sürerse tesirleri de o kadar derin olacaktır. Enerji dünyasının kriz öncesindeki durumuna dönmesini sağlayacak inandırıcı bir yol göremiyorum." ifadelerini kullandı.
Birol, bu yılki WEO'nun mevcut çalkantıların ötesine geçerek farklı güç senaryolarını incelediğini anımsatarak şöyle devam etti:
"Hiçbiri birer varsayım niteliği taşımayan birden fazla senaryo ve kapsamı gibisi görülmemiş bir tahlil sunan rapor, ülkelerin bundan sonraki adımlarını değerlendirirken başvurabilecekleri bir kaynak olabilir. Ayrıyeten ülkelerin karşı karşıya olduğu kuvvetli tercihleri de ortaya koyuyor. Daha yüksek enerji güvenliği arayışındaki ülkeler, bir bağımlılığın yerine diğer bir bağımlılık koymamaya dikkat etmeli. Bununla birlikte, geleceğe ait umut veren bir gelişme olarak enerji güvenliği ile güç dönüşümü gayeleri hiçbir vakit bugünkü kadar örtüşmemişti."
Mevcut krizin yarattığı baskıların, gelecek on yıllarda enerji güvenliğini, sürdürülebilirliği ve refahı şekillendirecek tercihlerin önüne geçmemesi gerektiğinin altını çizen Birol, "Ülkeler, kendi kaynaklarını, şartlarını ve önceliklerini yansıtan farklı yollar izleyebilir. Lakin hepsinin daha inançlı, karşılanabilir maliyetli ve sürdürülebilir bir güç sistemi kurmak ve bu gayeye ulaşmak için tesirli işbirliği yapmak konusunda ortak çıkarı var." değerlendirmesinde bulundu.
Kaynak: Anadolu Ajansı (AA)
Kaynak: {Haber Merkezi}

Yorumlar 0
Yorum Yap
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!