Enerji arzında 'Hürmüz' sınavı: Kesinti 1970'lerdeki krizleri ikiye katladı

Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kesintinin tepesinde global petrol ve doğalgaz arzının yüzde 14'ü etkilenirken alternatif boru sınırları, petrol stokları ve talepteki düşüş, global güç sisteminin şoku hafifletmesinde tesirli oldu.

McKinsey Küresel Enstitüsü'nün "Artçı Etkiler: Hürmüz Boğazı Krizinin Ötesinde Enerji Güvenliği" raporundan yapılan derlemeye nazaran, Hürmüz Boğazı'ndaki aksama, çağdaş devrin en büyük güç arz kesintisi oldu.

TARİHİN EN BÜYÜK ARZ SIKINTISI

ABD/İsrail-İran Savaşı öncesi periyotta, Hürmüz Boğazı'ndan global petrol arzının yaklaşık yüzde 20'si ile global sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20'si geçiyordu.

Kesintinin en yoğun periyodunda global petrol ve gaz arzının yüzde 14'ü sekteye uğradı.

Bu oran, 1970'lerdeki petrol şoklarının tesirinden iki kat fazla, Rusya-Ukrayna savaşının 2022'deki en yüksek tesirinden ise altı kat daha fazla oldu. Etkilenen güç arzının yüzde 91'ini petrol oluşturdu.

Doğalgaz tarafında ise global tesir daha hudutlu kaldı. Süreçte, gaz arzının sırf yüzde 3'ü direkt etkilendi. Küresel LNG ticaretinin beşte biri Hürmüz Boğazı'ndan geçmesine karşın, LNG global gaz arzının yüzde 15'inden daha azını oluşturuyor.

ALTERNATİF ROTALAR VE STOKLAR DEVREYE GİRDİ

Hürmüz Boğazı'ndan 2025'in son çeyreğinde günlük yaklaşık 21 milyon varil petrol geçerken, kriz periyodunda bu akışın günlük yaklaşık 3,3 milyon varillik kısmı devam etti.

Rapora nazaran, kriz öncesinde Çin ve öbür ülkeler petrol stoklarını artırıyordu. Bu alımların durmasının da tesiriyle, global sistemde yerine konulması gereken petrol arz-talep açığı günlük yaklaşık 15,5 milyon varil olarak hesaplandı.

Bu ölçünün yaklaşık yüzde 35'i alternatif boru sınırları üzerinden yine yönlendirme ve Hürmüz dışındaki üretim artışıyla karşılandı.

Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı ile Birleşik Arap Emirlikleri'nin Fucayra'ya uzanan boru çizgisinin daha yoğun kullanılmasıyla günlük yaklaşık 4,7 milyon varillik ek petrol akışı Hürmüz'ü es geçerek piyasaya sunuldu.

Brezilya, Kazakistan, ABD ve Venezuela başta olmak üzere Hürmüz dışındaki üreticilerin ek üretimi de günlük yaklaşık 500 bin varillik katkı sağladı.

İhtiyaçları karşılamak için petrol stoklarının kullanılması ise petrol açığının yüzde 20'sini karşıladı. Bu süreçte global stoklardan günlük yaklaşık 3,5 milyon varil petrol kullanıldı.

Kalan ölçünün yaklaşık yüzde 45'i ise günlük 6,8 milyon varillik petrol tüketimi düşüşüyle dengelendi.

RAFİNERİ KAYIPLARI VE KIRILGANLIKLAR ARZ RİSKİNİ ARTIRIYOR

Rapora nazaran, devreye alınan bu düzenekler, güç sisteminin şoka karşı dayanıklılığını artırsa da bu araçların hudutları giderek daha besbelli hale geliyor.

Ağustos ayı sonu prestijiyle global çapta stoklardan yaklaşık 500 milyon varil kullanıldı.

Bunun, global iktisadın beş günlük petrol gereksinimine denk geldiği hesaplanıyor.

Bu devirde rafineri sistemindeki baskı da giderek artıyor. Körfez'deki rafinerilerde, Boğaz'daki aksamaların yanı sıra direkt hasar görmeleri sebebiyle üretimin dörtte birinden fazlası düştü.

Temmuz ortasında Rusya'daki rafineri kapasitesinin günlük yaklaşık 2 milyon varili devre dışı kaldı. Başka bölgelerdeki tesisler tam kapasiteye yakın çalışsa da bu kaybı büsbütün telafi edemiyor ve global çapta fiyatların artmasına da yol açıyor.

Hürmüz'e alternatif güzergahlardan biri olarak kullanılan Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı'nın hücumlar sonucu eylülde süreksiz kapatılamsı da alternatif güzergahların bölgesel gelişmelere karşı kırılganlığını gösteren ögeler arasında sıralanıyor.

YENİ BORU HATLARI 2030'DA GÜNLÜK 13 MİLYON VARİL ALTERNATİF KAPASİTE SUNABİLİR

Rapora nazaran, güç güvenliğini artırmaya yönelik halihazırda devam eden yahut tartışılan tedbirlerin 2030'a kadar hayata geçirilmesi halinde, muhtemel yeni bir Hürmüz şokunda kriz öncesi petrol akışlarının yüzde 35 ila 70'i telafi edilebilir.

Bu oran günlük yaklaşık 7 milyon ila 15,5 milyon varillik petrol akışına karşılık geliyor.

McKinsey, kelam konusu hesabın bir varsayım olmadığını, gündemdeki projelerin ve tedbirlerin gerçekleşmesi halinde ortaya çıkabilecek potansiyeli gösterdiğini belirtti.

Hürmüz'ü es geçen boru çizgilerinde kriz öncesinde günlük yaklaşık 4,5 milyon varillik yedek kapasite bulunurken, kriz öncesinde planlanan yatırımlarla bu kapasitenin 2030'da yaklaşık 6,5 milyon varile ulaşması öngörülüyordu.

Kriz sonrasında gündeme gelen ek boru sınırı projelerinin de hayata geçirilmesi halinde, Hürmüz'e alternatif toplam yönlendirme potansiyelinin günlük 13 milyon varile kadar çıkabileceği hesaplanıyor.

Raporda, Irak-Türkiye arasında tartışılan bir boru çizgisi seçeneği, Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı çizgisinin kapasitesinin artırılması ve BAE'deki iç petrol alanlarını Fucayra Limanı'na bağlayabilecek üçüncü bir sınır gündemdeki projeler arasında sıralandı.

Kaynak: {Haber Merkezi}