Ebola salgınının yayılması Afrika'da alarmı artırdı

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'den (KDC) komşu ülkelere yayılan salgında Nijerya'da da hadise tespit edilmesi, virüsün Afrika'da daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceği tasasını artırdı.

KDC'de önemli ölümlere yol açan salgının Afrika'nın üç bölgesine yayılması, erken teşhis ve hudut ötesi sıhhat uyumundaki aksaklıkların yeni ülkelerde salgın riskini artırabileceğine işaret ediyor.

SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİMDE SORUN YAŞANIYOR

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Africa CDC), ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ile etkilenen ülkelerin sıhhat yetkililerinin açıklamalarından derlediği bilgilere nazaran, salgının yayılmasında geç teşhis, temaslı takibindeki eksiklikler ve sıhhat hizmetlerine erişimde yaşanan zahmetler öne çıktı.

Nadir görülen Bundibugyo virüsünün sebep olduğu salgında KDC'de yaklaşık 9 bin 500 doğrulanmış olay ve 4 bin 600'ün üzerinde mevt bildirilirken, Kenya ve Nijerya'da da hadiseler tespit edildi. Uganda'da ise daha evvel doğrulanan 20 olayın akabinde salgın denetim altına alındı.

Öte yandan Uganda'da erken müdahale ve süratli temaslı takibiyle salgının denetim altına alınması, bölgesel iş birliği ve tesirli sıhhat nezaretinin değerini gösterdi.

GEÇ TEŞHİS BULAŞ ZİNCİRLERİNİN TESPİTİNİ ZORLAŞTIRIYOR

Araştırmalara nazaran, KDC'de hadise başına belirlenen temaslı sayısı ortalama 10,6'da kaldı.

Oysa salgının denetim altına alınabilmesi için her olay başına en az 20 temaslının belirlenmesi hedefleniyordu.

Yeni doğrulanmış olayların sırf yüzde 15 ila 20'sinin daha evvel bilinen temaslılar arasından çıkması da bulaş zincirlerinin kıymetli kısmının erken basamakta tespit edilemediğine işaret etti.

CDC, bu bulguların salgının toplum içinde denetimsiz biçimde yayılmaya devam ettiğini gösteren değerli işaretler arasında bulunduğunu bildirdi.

Araştırmada, doğrulanmış Ebola ölümlerinin yüzde 59'unun tedavi merkezleri dışında gerçekleştiği kaydedildi.

Bu durum, hastaların sıhhat kuruluşlarına vaktinde ulaşamaması, tedavi merkezlerinin kapasitesine ait sıkıntılar ve sıhhat hizmetlerine duyulan güvensizlik üzere etkenlerin salgınla çabayı zorlaştırabileceğini ortaya koydu. Laboratuvar kapasitesindeki eksiklikler de erken teşhisin önündeki maniler arasında yer aldı.

UZMANLARDAN KAPASİTE ARTIRIM TALEBİ

CDC'nin değerlendirmesine nazaran, kuşkulu hadiselere ait bildirimlerin yüzde 72'sine laboratuvar testi uygulanabildi. Salgına müdahalede belirlenen amaç ise bu oranın yüzde 90'ın üzerine çıkarılmasıydı.

Söz konusu göstergeler, salgınla gayrette sırf hastanelerin ve tedavi merkezlerinin kapasitesini artırmanın kâfi olmadığını ortaya koydu.

Şüpheli hadiselerin erken belirlenmesi, sıhhat kuruluşlarına süratli biçimde ulaştırılması, temaslıların eksiksiz izlenmesi ve laboratuvar sonuçlarının vaktinde alınması, bulaş zincirlerinin kesilmesi açısından değerli.

DSÖ de salgının denetimi için lokal nezaret sistemlerinin güçlendirilmesi, hastaların erken tespit edilmesi ve sıhhat takımlarının etkilenen topluluklarla itimada dayalı bağlar kurması gerektiğini vurguluyor.

Salgının farklı ülkelere ulaşması, hudut aşan insan hareketliliğinin yanı sıra hadiselerin belirtiler başladıktan sonra ne kadar müddette tespit edilebildiği sorusunu da gündeme getirdi.

NİJERYA'DAKİ VAKA ERKEN MÜDAHALENİN ÖNEMİNİ GÖSTERDİ

DSÖ ve Nijerya Sağlık Bakanlığı, Uganda'dan Nijerya'nın başkenti Abuja'ya gelen bir bayanda Bundibugyo virüsünü doğruladı.

Hastanın belirtileri 7 Ekim'de başladı, 11 Ekim'de özel bir sıhhat kuruluşuna başvurdu ve laboratuvar testi 20 Ekim'de olumlu sonuç verdi. Sağlık yetkilileri, hastanın temaslısı olduğu belirlenen 44 kişiyi takibe aldı.

Belirtilerin başlamasıyla laboratuvar doğrulaması arasında geçen müddet, kuşkulu olayların erken değerlendirilmesinin ehemmiyetini ortaya koydu.

Bununla birlikte, tek bir hadisedeki teşhis müddeti bütün sıhhat sisteminin performansını kıymetlendirmek için kâfi değil. Hastanın seyahat ve temas geçmişinin incelenmesi, mümkün bulaş kaynaklarının belirlenmesi ve temaslıların izlenmesi, salgının diğer şahıslara yayılmasını önlemek açısından kıymet taşıyor.

Kenya'da da KDC'den Uganda üzerinden Nairobi'ye seyahat eden bir kişinin 5 Ekim'de hayatını kaybetmesinin akabinde yürütülen incelemelerde 6 Ekim'de Ebola doğrulandı ve yakınları ve sıhhat çalışanları arasında yeni olaylar belirlendi.

Salgının birinci etaplarında hastaların belirtiler ortaya çıkmadan yahut hastalık teşhis edilmeden evvel farklı bölgelere seyahat edebilmesi, ülkelerin sıhhat sistemleri arasında hızlı bilgi paylaşımını gerekli kılıyor.

ÇATIŞMALAR VE SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİM GÜÇLÜKLERİ

KDC'nin doğusunda uzun müddettir devam eden güvenlik problemleri, salgınla çabayı zorlaştıran ögeler arasında bulunuyor.

Bölgedeki silahlı çatışmalar, yerinden edilmeler, sıhhat altyapısının hudutlu olması ve kimi topluluklara ulaşımda yaşanan zahmetler, sıhhat gruplarının hastaları belirleme ve tedaviye ulaştırma çalışmalarını etkiliyor.

CDC'nin araştırmasında, etkilenen sıhhat bölgelerinin sırf yüzde 49'unda inançlı ve insan onuruna uygun defin uygulamalarını yürütecek takımların bulunduğu tespit edildi.

Ebola sebebiyle hayatını kaybeden bireylerin cenazelerinin inançlı biçimde hazırlanması ve defnedilmesi, cenaze süreçlerinde bulaş riskini azaltmak açısından değerli.

Salgınla gayrette lokal toplulukların sıhhat gruplarına duyduğu itimat de kritik rol oynuyor. Hastalık belirtileri gösteren bireylerin sıhhat kuruluşlarına başvurması, temaslıların izleme çalışmalarına katılması ve esirgeyici tedbirlerin benimsenmesi, bulaş zincirlerinin kesilmesine yardımcı oluyor.

Bu sebeple salgın müdahalesinin sırf tıbbi tedaviyle hudutlu kalmaması, mahallî sıhhat çalışanlarının desteklenmesi ve topluluklarla tesirli irtibat kurulması gerekiyor.

UGANDA ÖRNEĞİ ERKEN MÜDAHALENİN ÖNEMİNİ ORTAYA KOYDU

KDC'deki salgının komşu ülkelere ulaşması, bütün bölgede birebir sonuçların ortaya çıkacağı manasına gelmiyor.

Uganda'da yürütülen müdahale çalışmaları, erken teşhis ve süratli uyumun salgının denetim altına alınmasına nasıl katkı sağlayabileceğini gösterdi.

CDC'nin ekim ayında yayımlanan araştırmasında, Uganda'nın salgın müdahalesi üç basamaklı bir zamanlama çerçevesinde değerlendirildi.

Bu çerçevede hastalığın ortaya çıkmasından tespitine kadar geçen mühlet için 7 gün, bildirimin yapılması için 1 gün ve birinci müdahale adımlarının tamamlanması için 7 gün hedefleniyor.

Ülkede 8 Temmuz prestijiyle 20 doğrulanmış olay kaydedilmişti. Bunların 15'i KDC'den gelen olaylar, 5'i ise ülke içindeki ikincil bulaşlar olarak sınıflandırılmıştı.

Aynı tarihe kadar 831 temaslı belirlenmiş, kuşkulu viral kanamalı ateş hadiseleri kapsamında 106 bölgeden 2 bin 337'den fazla şahsa test uygulanmıştı.

Uganda'daki hadiselerin artış suratının müdahale ilerledikçe besbelli biçimde yavaşlaması, temaslı takibi ve süratli karşılık kapasitesinin değerini ortaya koydu. Ülkede salgının sona erdiği daha sonra DSÖ tarafından duyuru edildi.

BUNDİBUGYO VİRÜSÜNE KARŞI AŞI VE TEDAVİ

Salgına sebep olan Bundibugyo virüsü, Ebola virüsünün bilinen cinslerinden biri.

Bu çeşide karşı onaylanmış bir aşı yahut spesifik tedavi bulunmaması, erken teşhis ve destekleyici sıhhat hizmetlerinin ehemmiyetini artırıyor.

Ebola enfeksiyonlarında ateş, halsizlik, baş ağrısı, kas ağrıları ve sindirim sistemi belirtileri görülebiliyor.

Ancak bu belirtiler öteki hastalıklarda da ortaya çıkabildiğinden, gerçek teşhis için klinik kıymetlendirme ve laboratuvar testleri gerekiyor.

Bundibugyo virüsüne karşı aşı adayları ve tedavi seçenekleri üzerinde bilimsel çalışmalar sürüyor. Fakat öbür Ebola cinslerine karşı geliştirilen aşıların bu virüse karşı da tesirli olduğu varsayılamıyor.

Bu sebeple, salgına has araştırmaların yanı sıra sıhhat sistemlerinin erken ihtar ve müdahale kapasitesinin de güçlendirilmesi gerekiyor.

Salgının farklı ülkelere ulaşması, Afrika genelinde sıhhat kuruluşları arasındaki uyumun güçlendirilmesini gündeme getirdi.

AFRİKA ÜLKELERİ ORTAK MÜCADELE İÇİN HIZLANIYOR

Nijerya Sağlık Bakanı Muhammad Ali Pate, ülkede birinci Ebola hadisesinin doğrulanmasının akabinde salgının yayılmasını önlemek emeliyle acil tedbirlerin devreye alındığını açıkladı.

Uganda seyahatinin akabinde 7 Ekim'de Nijerya'ya dönen bayan hastada virüsün laboratuvar testleriyle doğrulandığını belirten Pate, hastanın izolasyona alındığını ve tedavi gördüğünü bildirdi.

Yetkililer, hastayla temas ettiği belirlenen 44 kişiyi takibe alırken havalimanları ve ülkeye giriş noktalarındaki sıhhat kontrollerini de artırdı.

Öte yandan Nijerya'da birinci olayın tespit edilmesi ve salgının kıtanın farklı bölgelerine yayılması üzerine Africa CDC, Afrika ülkelerinin sıhhat bakanlarını 28 Ekim'de fevkalâde çevrim içi toplantıya çağırdı.

Uzmanlar, hudut ötesi data paylaşımının güçlendirilmesi, temaslı takibinin kesintisiz yürütülmesi, sıhhat çalışanlarının korunması ve memleketler arası kaynakların şeffaf biçimde kullanılması üzere adımların salgının daha geniş bir coğrafyaya yayılmasını önlemede belirleyici olacağına işaret ediyor.

Kaynak: {Haber Merkezi}