Dünyada iklim krizi: Yerli halklar yok olma tehlikesiyle karşı karşıya

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu kararıyla 1994'te duyuru edilen "Dünya Yerli Halklar Günü", yerli halkların muhtaçlıkları konusunda farkındalık oluşturmayı amaçlıyor.

BM Yerli Halkların Hakları Deklarasyonu'nda, yerli halkların öteki milletlerle eşitliği vurgulanarak bu kümelerin kültürel çeşitliliğinin insanlığın ortak mirasını oluşturduğu belirtiliyor.

DÜNYA NÜFUSUNUN YÜZDE 6'SINI OLUŞTURUYORLAR

BM'nin internet sitesinde yer alan bilgiye nazaran, 90 ülkeden ve yaklaşık 5 bin farklı kültürden 476 milyondan fazla yerli, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 6,2'sini oluşturuyor.

Yerli halkların kimliklerinin büyük bir kesimi olan lisanları ise kültürlerinin, dünyaya bakış açılarının korunması için değer arz ediyor.

DÜNYA DİLLERİNİN YÜZDE 40'I YOK OLMAK ÜZERE

Dünyadaki 7 bin lisanın en az yüzde 40’ı bir dereceye kadar yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyor.

Her iki haftada bir yerli lisanın yok olduğu varsayım ediliyor.

Birleşmiş Milletler, 2022 yılında az lisanları tanıtmak ve bu lisanları konuşan insanların hayatlarını desteklemek ve korumak hedefiyle bir öbür değerli teşebbüs olan “Yerli Diller On Yılı”nı başlattı.

YERLİ HALKLAR YOKSULLUKLA KARŞI KARŞIYA

Öte yandan yerli halklar daha çok yoksullukla karşı karşıya durumda.

Dünyadaki yerli halk nüfusunun yüzde 86'sı gayriresmi iktisatta çalışıyor ve dünyanın geri kalanına nazaran 3 kat daha fazla yoksulluk eğiliminde.

Yetersiz beslenmenin daha fazla görüldüğü yerli halklar ayrıyeten kâfi toplumsal garanti ve ekonomik kaynaklar olmadan yaşama tutunmaya çalışıyor.

DAHA AZ EĞİTİM ALIYORLAR, DAHA AZ YAŞIYORLAR

Yerli halkların ortalama hayat müddeti, yerli olmayan topluluklara nazaran 20 yıl daha kısa.

Bunun nedeninin ise kâfi sağlık hizmeti ve bilgisi alamamaları, sıtma, tüberküloz ve HIV üzere hastalıklara daha çok maruz kalmaları olarak gösteriliyor.

Yerlilerin yüzde 47'si resmi eğitim alamıyor ve bu sayı bayanlarda daha yüksek.

Yerli bayanların üçte birinden fazlası cinsel olarak istismar ediliyor ve bu kümede doğum sırasında ölme, küçük yaşta gebe kalma ve cinsel yolla bulaşan hastalıklara yakalanma riski daha yüksek.

Öte yandan tüm bu zorlukları yaşayan yerliler kendi topraklarını da yönetim edemiyor. Birtakım yerli halklar kendi kendilerini yönetiyor olsa da, birçoğu hala topraklarını ve kaynaklarını denetim eden merkezi hükümetlerin kesin yetkisi altında bulunuyor.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNDEN EN ÇOK ONLAR ETKİLENİYOR

Yerli halklar hayat usulleriyle tabiatla iç içe bir hayat sürüyor. Yaklaşık 70 milyon yerli, ömrünü ormanlardan sağlıyor.

Ancak araştırmalar gösteriyor ki tabiatla bu kadar iç içe yaşayan yerli halklar, iklim değişikliğinden de direkt etkilenen toplumlar arasında başta geliyor.

Örneğin Afrika’nın Kalahari Çölü’ndeki yerli halklar, artan sıcaklıklar, kum zirvelerinin genişlemesi ve rüzgar suratlarının artması sebebiyle bitki örtüsünün yok olmasına yol açan ve klâsik sığır ve keçi yetiştiriciliği uygulamalarını olumsuz etkileyen bu şartlar yüzünden, su temini için hükümetin açtığı kuyuların etrafında yaşamaya mecbur kalıyor ve hayatta kalabilmek için hükümetin takviyesine bağımlı hale geliyor.

Himalayalar’ın yüksek rakımlı bölgelerinde, mevsimsel su akışına bağımlı olan yüz milyonlarca kırsal bölge sakinini etkileyen buzul erimesi, kısa vadede su ölçüsünün artmasına sebep olmakla birlikte, buzulların ve kar örtüsünün küçülmesiyle uzun vadede su ölçüsünün azalmasına yol açıyor.

Kaynak: Anadolu Ajansı (AA)