'Boraltan Köprüsü': 195 soydaşın Sovyetlere teslimi Cüneyt Arkın’ın sinemasına ilham oldu

"Boraltan Köprüsü Olayı" diye bilinen, II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye’ye sığınan, Türk cumhuriyetlerinden 195 Sovyetler Birliği askerinin iadesi, Türkiye’nin ıstırapla andığı bir yakın tarih trajedisi.

81’inci yıldönümü geride kalan olay, birinci defa 18 Temmuz 1951 tarihinde TBMM görüşmelerinde gündeme geldi.

İLK KEZ TBMM’DE ORTAYA ÇIKTI

Demokrat Parti Milletvekili Şevket Mocan, Adalet Bakanı Rüknettin Nasuhioğlu’nun yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergesinde bir kısmı Azeri, Özbek üzere Türk topluluklarından olan sığınmacıların Sovyetler Birliğine teslim edilmesi hakkında bilgi istedi.

Nasuhioğlu, İkinci Dünya Savaşı’nın sürdüğü 1941-1945 yılları arasında Türkiye’ye sığınmış, Yozgat’ta kurulan kampta tutulan tamamı asker olan 237 Sovyetler Birliği vatandaşının iadesine karar verildiğini ve 195’inin 6 Ağustos 1945 tarihinde Tıhmıs Sınır Kapısı’ndan iade edildiğini açıkladı.

SOVYETLER 3 TÜRK’Ü VERMEDİ

Öncesinde Sovyetler Birliği, II. Dünya Savaşı’nın bitimiyle birlikte kendi vatandaşlarının iadesini talep etti.

Bakanlar Kurulu, Mayıs 1945’te Almanya yahut Japonya ile savaş halinde olan devletlerin Türkiye’de bulunan ve askerlik hizmetine mensup mültecilerinin mütekabiliyet temeli çerçevesinde iade edilmesini kabul etti.

Sovyet tarafı da buna karşı Türk Silahlı Kuvvetlerinin 3 işçisini Türkiye’ye teslim edecekti.

Ancak Türkiye, 195 Sovyet vatandaşını Tıhmıs Sınır Kapısı’ndan teslim ederken Sovyetler Birliği, iade etmesi gereken 3 Türk Silahlı Kuvvetleri çalışanı için “izlerine rastlanamadı” bilgisi iletti.

TÜRKİYE DE DİĞER 42 KİŞİYİ TESLİM ETMEDİ

Bunun akabinde Türkiye de Yozgat’taki kampta bulunan öteki 42 Sovyet vatandaşını teslim etmedi.

Türkiye, Türk cumhuriyetlerinden olan bu 42 bireyden isteyenlere Türk vatandaşlığı verildi.

SINIRDA KURŞUNA DİZME İDDİASI

Olayla ilgili kamuoyundaki birtakım anlatımlar vakit zaman farklılık gösterdi.

195 kişinin Türkiye tarafından iade edilir edilmez Türk askerlerinin gözleri önünde sonda kurşuna dizildikleri sav edildi.

Ancak bu yönde bir somut doküman olmadığı üzere, bahsin Türkiye gündemine birinci girdiği 1951 yılında da bu türlü bir argümandan bahsedilmemişti.

'KOMUTANIN İNTİHARI' İDDİASI

Yine iade sürecinin uygulayıcılarından Türk kumandanının bu anlar karşısında intihar ettiği tezi da kamuoyunda dillendirildi.

Ancak ismi hiçbir vakit dillendirilmeyen bir komutanın iade süreçleri sırasında intihar ettiğine dair bir kayıt da bulunmuyor.

BORALTAN DEĞİL TIHMIS

Olayla ilgili farklı bir öbür nokta ise Boraltan Köprüsü isminin nereden geldiği.

195 askerin iade edildiği yer, Kars Akyaka’da bulunan Tıhmıs Sınır Kapısı idi.

Kayıtlara göre Boraltan Köprüsü diye bir isimlendirme yok.

Ancak kamuoyunda Boraltan Köprüsü ismiyle yayılan olay bu isimle kimi romanlarda ve şiirlerde işlendi.

CÜNEYT ARKIN’IN FİLMİ ESİNLENDİ

Olaydan esinlenerek 1977 yılında Cüneyt Arkın ve Oya Aydoğan’ın başrollerini paylaştığı, “Güneş Ne Zaman Doğacak” filmi yapıldı.

“Boraltan” diye anılan Türk cumhuriyetlerinden olan 195 kişinin Sovyetler Birliği’ne teslim edilmesinden açık formda esinlenilen sinemanın sonunda Cüneyt Arkın’ın canlandırdığı ve Sovyetler Birliğine iade edilen karakter köprüden geçmekten kurşuna diziliyor.

Filmin sonunda ekranda “1945 yılında sosyalist bir ülkeden Türkiye’ye iltica eden daha sonra düşmana teslim edilirken sonda şehit edilen 150 Türk’ün aziz anısına atfedilmiştir” yazısı çıkıyor.

FİLMİ HEDEF ALAN BOMBA MARAŞ KATLİAMINI BAŞLATTI

19-26 Aralık 1978 tarihlerindeki Maraş Katliamının başlamasına yol açan olaylar da Güneş Ne Zaman Doğacak sinemasının Kahramanmaraş’taki birinci gösteriminin yapılacağı Çiçek Sineması’na bomba atılması üzerine başladı.

Kahramanmaraş’ta Ülkücülerin haftalardır merakla beklediği sinemanın kentteki birinci gösterimine bomba atılması, sonraki günlerde yaşanacak acıklı ve kanlı olayların fitilini ateşledi.

Kaynak: {Haber Merkezi}