Ayşe 52 yıl evvel tatile çıkmıştı: Adım adım Kıbrıs Barış Harekatı

Kıbrıs, Kanuni Sultan Süleyman’ın oğlu II. Selim’in padişahlığı periyodunda 1571 yılında Venediklilerden fethedildi.

1877-1878 arasında Rusya ile yapılan 93 Harbi sonrası Osmanlı ile İngiltere arasındaki mutabakat doğrultusunda Kıbrıs’ın hukuksal egemenliği Osmanlı’da kalacak formda idaresi İngiltere’ye devredildi.

İngiltere, 1. Dünya Savaşı sırasında karşı cephelerde kaldığı Osmanlı’nın toprağı Kıbrıs’ı büsbütün ilhak ettiğini duyurdu.

Kurtuluş Savaşı’ndan sonra 1923’teki Lozan Antlaşması’nda Kıbrıs’taki İngiliz egemenliği kabul edildi.

ADADA GERİLİM

1950'li yıllarda adanın Yunanistan’a bağlanmasını isteyen Rumlar tarafından EOKA örgütü kuruldu.

EOKA örgütü hem adadaki İngiliz idaresine hem de Türk nüfusa karşı hücumlar başlattı.

Saldırılar üzerine Kıbrıslı Türkler tarafından da direniş örgütlemek emeliyle 1957 yılında Türk Mukavemet Teşkilatı kuruldu.

KIBRIS CUMHURİYETİ

Adada yükselen tansiyon üzerine İngiltere, Türkiye ve Yunanistan arasında Kıbrıs konusunda görüşmeler başladı.

Sürecin sonucunda Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin garantörlüğünde 16 Ağustos 1960’ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu.

Yeni devlette cumhurbaşkanlığı Rum, cumhurbaşkanı yardımcılığı ise Türk toplumuna bırakıldı.

Kıbrıs Cumhuriyeti'nin birinci cumhurbaşkanı III. Makarios, birinci cumhurbaşkanı yardımcısı ise Dr. Fazıl Küçük oldu.

Kıbrıs Cumhuriyeti’nin parlamentosu ile kamu ve güvenlik kurumlarında ise iki toplum arasında muhakkak oranlarda temsil öngörüldü.

Yapılan mutabakat ile Türkiye, Yunanistan ve İngiltere; Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasal sistemini ve iki toplumlu yapısını korumakla misyonlu garantör ülkeler olarak kabul edildi.

KANLI NOEL

Ancak Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonraki yıllarda da başta 1963 yılındaki “Kanlı Noel” katliamı olmak üzere adadaki Türklere akınlar devir dönem yaşanmaya devam etti.

Adada iki toplum arasındaki güvensizlik ve gerginlik daima olarak yükseldi.

DARBECİLERİN KIBRIS DARBESİ

Yunanistan’da 1967 yılında darbe yaparak iktidarı ele alan albaylar cuntası, 15 Temmuz 1974 tarihinde de Kıbrıs Cumhuriyeti’nde darbe yapmak için kolları sıvadı.

Kıbrıs Cumhurbaşkanı Makarios vazifeden uzaklaştırıldı ve yerine Enosis yanlısı Nikos Sampson vazifeye getirildi.

Ankara, bu adımın Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasal tertibinin ortadan kaldırılması ve adanın Yunanistan’a bağlanması maksatlı bir adım olarak gördüğünü duyurdu.

Diplomatik teşebbüslerden sonuç alınamaması üzerine Türkiye, garantörlük haklarına dayandığını açıklayarak 20 Temmuz 1974'te Kıbrıs Barış Harekatı’nı başlattı.

TÜRK ASKERİ KIBRIS’TA

20 Temmuz 1974 sabahı Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) çıkarma gemileri Girne’nin batısındaki Pentemili kıyılarına ulaştı.

Hava kuvvetleri, belirlenen birtakım maksatları vururken birebir saatlerde paraşüt ve helikopter birlikleri de Lefkoşa’nın kuzeyine indirildi.

GİRNE-LEFKOŞA KORİDORU

Harekatın birinci evresinde Girne ile Lefkoşa arasındaki sınırın denetim altına alınması ve adadaki Türk yerleşim bölgeleri arasında ilişki kurulması hedeflendi.

Bunun kritik adımlarından biri de TSK birlikleri ile adadaki yerleşik Türk Mukavemet Teşkilatı mensupları arasında temas kurulmasıydı.

TÜRK BÖLGELERİ BİRBİRİNE BAĞLANDI

Türk birlikleri, 21 Temmuz günü Girne kent merkezini denetimine almayı başardı.

Bir gün sonra ise TSK birlikleri yoğun çatışmalara karşın ilerleyişini sürdürdü ve hedeflendiği halde Girne-Lefkoşa koridoru oluşturuldu.

Adadaki Türk bölgeleri arasında kurulması istenen irtibat da değerli ölçüde sağlandı.

İLK ATEŞKES

22 Temmuz’da TSK’nın Girne-Lefkoşa koridorunu oluşturmasından saatler sonra Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin ve Türkiye’nin Yunanistan ile İngiltere’ye barışı tesis etme davetleri üzerine TSK tarafından harekat durduruldu.

Türkiye, Yunanistan ve İngiltere arasında 25 Temmuz 1974 tarihinde İsviçre’nin Cenevre kentinde Kıbrıs’la ilgili görüşmeler başladı.

Ancak yaklaşık 3 hafta süren müzakere süreci sonuçsuz kaldı.

AYŞE TATİLE ÇIKTI

Görüşmeler için Cenevre’de bulunan Dışişleri Bakanı Turan Güneş’in, müzakerelerin sonuçsuz kalması üzerine 13 Ağustos’ta Başbakan Bülent Ecevit ile yaptığı telefon görüşmesinde; telefonun dinleniyor olması ihtimaline karşı bir önlem olarak 19 yaşındaki kızı Ayşe Güneş’le ilgili bir bilgi verdiği izlenimi uyandıracak biçimde sarfettiği “Ayşe tatile çıksın” ifadesi, ikinci harekatın parolası olarak tarihe geçti.

Telefon görüşmesinin sonraki günü, 14 Ağustos 1974 sabahı ikinci harekat başladı.

HIZLI İLERLEYİŞ

İkinci harekatta birincisine nazaran çok daha süratli ilerleyen Türk birlikleri kısa müddette Lefke, Güzelyurt, Mağusa ve Karpaz’a kadar uzanan bölgelerde denetimi sağladı.

16 Ağustos 1974 itibariyle 3 gün süren çatışmaların sonunda adanın 3’te 1’inden fazlası TSK’nın kontrolüne girdi.

NİHAİ ATEŞKES

16 Ağustos 1974 tarihinde, hedeflenen tabloya ulaşılmış olması ve tekrar Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından yapılan ateşkes davetinin akabinde harekat durduruldu.

Birleşmiş Milletler nezaretinde yeni bir diplomatik müzakere dönemi başladı.