Anadolu'nun kayıp lisanı tespit edildi: 31 harf ortaya çıktı

Pamfilya'nın en kıymetli liman kenti Side, sırf tarihi yapılarıyla değil, binlerce yıl evvel konuşulan gizemli lisanıyla de bilim dünyasının ilgisini çekiyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının "Geleceğe Miras Projesi" kapsamında kentte bir yandan geçmişin izleri ortaya çıkarılırken bir yandan da Anadolu'nun kayıp lisanlarından "Sidece" de aydınlığa kavuşturulmaya çalışılıyor.

Bölgede 2 bin yılı aşkın bir müddet evvel konuşulan "Sidece" lisanı, kazılarla ortaya çıkarılan iki lisanlı yazıtlarla çözülüyor.

Antik kentin hafriyat lideri Prof. Dr. Feriştah Alanyalı ile yabancı dilbilimciler Michaela Zinko ve Alfredo Rizza tarafından yapılan çalışmalarda Sidece lisanına ilişkin 31 harf tespit edildi. Uzmanlar, Side alfabesinin yapısını, söz çözümlemeleri ve Anadolu'nun öbür lisanlarıyla irtibatları üzerine çalışıyor.

Çok satırlı yazıtlar lisanın çözülmesi için umut oldu

Side Antik Kenti Hafriyat Lideri ve Anadolu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Feriştah Alanyalı, AA muhabirine, Side lisanı üzerine araştırma projesini İtalya ve Avusturya'dan uzmanlar ile sürdürdüklerini söyledi.

Bunun da yazıtların az olması ve mevcut yazıtların ekseriyetle 1-2 satırdan ibaret olmasından kaynaklandığını söz eden Alanyalı, şöyle devam etti:

"Bu durum araştırmacıları yazının tahlili konusunda zorluyor. Son yıllarda hem çift lisanlı hem de 30 ila 40 satır ortasında değişen çok satırlı yazıtların bulunması tekrar bir umut oldu. Araştırmacılar Sidece olarak tanımlanan yazıtlarda görülen 'Siruawn' ve 'Siruawan' söz biçimlerinin Side kentini tabir ettiği görünüşünde birleşiyor. Bu kıymetlendirme Side'nin erken tarihi ve kentin isminin kökenine ait tartışmalara yeni bir boyut kazandırıyor. Çalışma devam ediyor lakin muhtemelen kentin ismi yeniden 'nar' manasına geliyor. Bu çok büyük bir tespit."

"Helenler gelmeden evvel de Side, Anadolu'nun kadim kentlerindendi"

Side lisanının Anadolu'nun en eski halklarından Luvi kökenli bir lisan olduğuna işaret eden Alanyalı, diye konuştu.

Anadolu'da kentlerin İskender tarafından ele geçirilmesinin akabinde kentlerde yaşayanların Yunancaya mecbur edildiğini anlatan Alanyalı, şunları kaydetti:

"Helenistik periyottan evvel ve hatta Helenistik devrin birinci 200 yılı boyunca Sideliler kendi lisanlarını konuşmaya ve yazmaya devam ediyorlar. Zira bulduğumuz yazıtlar milattan evvel 3. yüzyılın sonu ile 2. yüzyılın başında son buluyor. İskender'den sonra 200 yıl bile Sideliler kendi lisanlarını korumuşlar. Side'deki bu lisan üzerine yapılan araştırmalar bu kentlerin kültürel kimliği üzerinde bence çok kıymetli ipuçları veriyor. Bu kentler, büyük ve parlak uygarlıklar düşünüldüğü üzere batıdan gelen göçmenlerin kurduğu ve parlattığı kentler değil. Bunlar aslında çok evvelden beri burada olan, kendilerine mahsus yazıları, kimlikleri olan, kültürel manada çok gelişmiş kentler."

"Tapınağın sponsorluklarla yapıldığını anlatıyor"

Side'nin milattan evvel 7. yüzyıllarda kültürel olarak doğudaki kentlerle ağır bir münasebet içinde olduğunu aktaran Alanyalı, "İki mühür bunu gösteriyor. Biri bizim hafriyatlarda ele geçti. Yeni Asur mührü. Oburu ise Kurtuluş Savaşı öncesinde burası İtalyan işgalindeydi. İtalyan araştırmacılar buradaki köylülerden bir mühür alıyorlar. Bu da Yeni Babür Mührü. Bu iki mühür kültürel olarak doğuyla iç içe olduğunu gösteriyor." sözlerini kullandı.

Yapılan hafriyatlarda Serapis Tapınağı'nın varlığından haberdar eden bir yazıt ele geçirdiklerini açıklayan Alanyalı, kelamlarını şöyle sürdürdü:

"İki lisanlı bir yazıt. Tapınağın sponsorluklarla yapıldığını anlatıyor. Katkı sunanların ismi ve verdikleri ölçüleri Sidece yazılıyor. Herkes okuyabilsin diye Sidece yazıyorlar. Demek ki hala Sidece yüklü. Side lisanı üzerine yapılan araştırmalar kentle ilgili çok daha fazla bilgi verecek. Umarım bulunan yazıtların sayısı artar. Daha evvel 26 olan Side alfabesindeki harflerin sayısı 31'e çıktı."

Alanyalı, Side'nin Helence manasının "nar" olduğunu vurgulayarak, "Helenistik devirde bu isim verildiğine nazaran kıymetli bir nar üretimi vardı. Bugün de hala değerli bir nar üretimi var bölgede. Side narının öbür narlara nazaran farklı. Kent sikkeleri üzerinde nar motiflerini de görüyoruz. Side için çok kıymetli bir obje." dedi.

Kaynak: {Haber Merkezi}