ABD-İran mutabakatında yaşanan belirsizlikler

Orta Doğu'da barış havası...

Bloomberg'in elde ettiğini sav ettiği 14 unsurluk İran-ABD mutabakat taslağı, taraflar ortasında savaşın sona erdirilmesi, yaptırımların kaldırılması ve İran'ın nükleer programına ait kapsamlı bir müzakere sürecinin başlatılmasını öngörüyor.

İRAN'A UYGULANAN TÜM BİRİNCİL VE İKİNCİL YAPTIRIMLAR KALDIRILACAK

Taslakta ABD'nin, sonuncu muahede kapsamında İran'a yönelik tüm yaptırımları kaldırmayı taahhüt ettiği görülüyor. Buna Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu (BMGK) kararları, Memleketler arası Atom Gücü Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu kararları ve ABD'nin birincil ve ikincil yaptırımları da dahil ediliyor.

Ayrıca ABD Hazine Bakanlığı'nın mutabakatın imzalanmasının çabucak akabinde İran petrolü, petrokimya eserleri ve bunlarla kontaklı bankacılık, sigorta ve nakliyecilik süreçleri için muafiyetler tanıması öngörülüyor.

Taslak ayrıyeten İran'ın dondurulmuş varlıklarının özgür bırakılmasını ve İran Merkez Bankası'nın belirleyeceği biçimde kullanılabilmesini de içeriyor.

300 MİLYAR DOLARLIK FONUN KAYNAĞI BELİRSİZ

Taslağın en dikkat cazip unsurlarından biri, ABD'nin bölgesel ortaklarıyla birlikte İran'ın ekonomik kalkınması ve tekrar yapılandırılması için en az 300 milyar dolarlık finansman sağlayacak bir plan hazırlama taahhüdü.

Bununla birlikte metinde bu kaynağın kimler tarafından karşılanacağı belirtilmiyor.

Fonun direkt ABD bütçesinden mi, Körfez ülkeleri üzere bölgesel ortaklardan mı yoksa milletlerarası finans kuruluşları aracılığıyla mı sağlanacağına ait rastgele bir detay bulunmuyor.

Diğer yandan Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mecid Ensari de savaş sonrası İran'ın tekrar inşası için ayrıldığı belirtilen 300 milyar dolarlık çerçeve kapsamında Katar'dan rastgele bir fon ödenmediğini açıkladı.

Ayrıca kelam konusu 300 milyar doların hibe, kredi yahut yatırım halinde mi verileceği de metinde belirtilmiyor.

ABD'NİN KAZANIMLARI

Taslakta İran, bir kere daha nükleer silah üretmeyeceğini taahhüt ediyor.

Taraflar ayrıyeten İran'ın elindeki yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceği ve İran'ın nükleer faaliyetlerine ait öbür bahislerin son mutabakatta ele alınacağını kabul ediyor.

Bu husus, Washington açısından mutabakatın en değerli kazanımı olarak bedellendiriliyor.

Ancak taslakta İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini büsbütün sonlandıracağına yahut mevcut tesislerini kapatacağına ait bir karar yer almıyor.

Bunun yerine, sonuncu muahedeye kadar İran'ın mevcut nükleer faaliyetlerinde "statükoyu koruması" ve buna karşılık ABD'nin yeni yaptırımlar uygulamama taahhüdü yer alıyor.

LÜBNAN KONUSUNDA FARKLAR VAR

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, dün yaptığı açıklamada, mutabakatın Lübnan'daki İsrail işgalinin sona erdirilmesini de kapsadığını belirtti fakat Bloomberg tarafından yayımlanan taslak metinde buna ait açık bir söz bulunmuyor.

Metnin birinci unsurunda sırf savaşın "İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, mevcut savaşta müttefikleriyle birlikte, bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasıyla birlikte, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşa derhal ve kalıcı olarak son verdiklerini ilan eder." tabirleri yer alıyor.

Dolayısıyla taslakta İsrail'in Lübnan'dan çekilmesi, hudut düzenlemeleri yahut işgal edilen bölgelerin statüsüne ait rastgele bir karar yer almıyor.

İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz da Lübnan'ın güneyinde işgal ettikleri bölgelerden çekilmeyeceklerini öne sürdü.

DENİZ ABLUKASININ KALDIRILMASI VE ABD GÜÇLERİNİN ÇEKİLMESİ

Taslak, ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırmasını ve İran deniz trafiğinin savaş öncesi düzeylere dönmesini öngörüyor.

Buna karşılık İran da Hürmüz Boğazı ile Umman Denizi ortasındaki ticari gemi trafiğinin yine olağana dönmesini sağlamayı taahhüt ediyor.

Hürmüz Boğazı'nın statüsünün savaş devri öncesine dönüp dönmeyeceği bilgisi ise yer almıyor.

ABD ayrıyeten son mutabakattan sonraki 30 gün içinde bölgedeki güçlerini geri çekmeyi kabul ediyor.

Ancak taslakta hangi askeri ögelerin çekileceği, çekilmenin hangi bölgeleri kapsayacağı ve bunun Körfez'deki ABD üslerini etkileyip etkilemeyeceği belirtilmiyor.

NİHAİ MUAHEDE BMGK TARAFINDAN ONAYLANACAK

Taraflar, mutabakatın imzalanmasının akabinde en fazla 60 gün içerisinde en son bir muahedeye varmayı hedefliyor.

Bu müddet karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek. Kesin mutabakatın ise Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu'nun bağlayıcı bir kararıyla onaylanması öngörülüyor.

Bütün bunlara karşın İran ve ABD tarafından mutabakat metni resmi olarak şimdi paylaşılmadı.

İki ülke de mutabakat zaptının içeriğini 19 Haziran'da İsviçre'de resmi merasimle imzalanmasından evvel kamuoyuyla paylaşacağını duyurmuştu.

Kaynak: {Haber Merkezi}